Evrimsel biyoloji alanında yapılan son araştırmalar, daha önce sadece bilateral simetriye sahip canlılarda bulunduğu düşünülen genetik mekanizmaların, deniz anemonları gibi radyal simetrili organizmalarda da varlığını ortaya koyarak, yaşamın erken evrelerindeki evrimsel süreçler hakkında önemli ipuçları sunuyor. Bilim insanları, deniz anemonlarının vücut gelişiminde rol oynayan bir protein taşıma mekanizmasının, milyonlarca yıl önce Cnidaria (sölentereler) ve Bilateria (iki taraflı simetrili hayvanlar) filumlarının ayrışmasından önce de mevcut olabileceğini keşfetti. Bu bulgu, karmaşık hayvanların evrimsel kökenlerine dair anlayışımızı derinleştirmekte ve genetik mekanizmaların evrimleşme süreçlerinin tahmin edilenden çok daha eski ve yaygın olabileceğini göstermektedir.
University of Vienna'dan bir araştırma ekibinin öncülük ettiği bu çalışma, deniz anemonlarının vücut eksenlerini oluştururken kullandığı kemik morfojenetik protein (BMP) taşıma tekniğinin, bilateriyanlarda görülen benzer mekanizmalarla şaşırtıcı derecede benzediğini ortaya koydu. Deniz anemonları, Cnidaria filumunun bir üyesi olarak, genellikle merkezi bir noktadan yayılan radyal bir simetriye sahiptir. Oysa insan gibi bilateriyanlar, belirgin bir ön ve arka, baş ve kuyruk gibi iki simetrik yarım küreye sahip gelişmiş bir vücut planına sahiptir. Bu iki grup arasındaki biyolojik farklılıklar göz önüne alındığında, deniz anemonlarında bu tür bir gelişmiş mekanizmanın varlığı, evrimsel biyologlar için önemli bir soru işareti oluşturmuştur.
Evrimsel Kökenlerin Yeniden Değerlendirilmesi
Araştırmanın detayları, 2025 yılında Science Advances dergisinde yayımlandı. Çalışmanın baş yazarlarından David Mörsdorf, keşfin önemini vurgulayarak, BMP taşıma mekanizmasının sadece bilateriyanlara özgü olmadığını, deniz anemonları gibi farklı bir filuma ait canlılarda da bulunmasının, bu mekanizmanın son derece eski bir kökene sahip olduğunu gösterdiğini belirtti. Mörsdorf, “Tüm Bilateria Chordin aracılı BMP taşıma mekanizmasını kullanmasa da, örneğin kurbağalar kullanırken balıklar kullanmaz, taşıma mekanizması farklı ve uzak akraba canlılarda tekrar tekrar ortaya çıkıyor, bu da onu atalardan kalma bir desenleme mekanizması için iyi bir aday yapıyor” dedi. Bu bulgu, canlıların vücut planlarını oluşturan temel genetik araç kutularının, farklı evrimsel yollara ayrılan atalardan miras alınmış olabileceği hipotezini güçlendiriyor.
BMP'ler, embriyonik hücrelere nerede olduklarını ve hangi dokuyu oluşturmaları gerektiğini bildiren moleküler habercilerdir. Kordin adı verilen bir inhibitörün yerel olarak inhibe edilmesi (ve aynı zamanda bir taşıyıcı görevi görebilir) ile birlikte BMP taşıma, vücutta BMP gradyanları oluşturur. Örneğin, bu seviyeler en düşük olduğunda, vücut merkezi sinir sistemini oluşturmayı bilir. Orta düzeyler böbrek gelişimini, maksimum seviyeler ise karın derisinin oluşumunu işaret eder. Bu şekilde bilateriyanlar, vücudun arka-ön eksenini ve genel düzenini oluştururlar. 
Deniz anemonlarında da benzer bir Chordin-BMP etkileşiminin gözlemlenmesi, bu karmaşık yapıların erken evrimsel dönemlerde bile mevcut olabileceğine işaret ediyor.
BMP Taşıma Mekanizması ve Evrimsel Sinyalleri
Araştırmacılar, Chordin'in aynı zamanda bir BMP taşıyıcısı olarak görev yaptığını keşfettiler; bu durum, sinekler ve kurbağalar gibi bilateriyanlarda gözlemlenen mekanizma ile birebir örtüşüyor. Bu bulgu, söz konusu evrimsel özelliğin, Cnidaria ve Bilateria filumlarının birbirinden ayrılmasından çok daha önce gelişmiş olabileceği anlamına geliyor. Bu iki hayvan krallığı filumunun biyolojik yapılarında büyük farklılıklar olduğu düşünüldüğünde, bu ayrımın yaklaşık 600 ila 700 milyon yıl önce gerçekleştiği tahmin ediliyor. 
Bu erken evrimsel döneme ait mekanizmaların anlaşılması, hayvanların çeşitlenmesi ve karmaşıklaşması sürecine ışık tutuyor.
Üniversiteden kıdemli yazarlardan Grigory Genikhovich, yaptıkları açıklamada, “Cnidaria ve Bilateria'nın son ortak atasının çift taraflı simetrik bir hayvan olduğunu varsayarsak, büyük olasılıkla arka-ön eksenini oluşturmak için BMP'leri taşımak üzere Chordin'i kullanmış olması muhtemeldir. Ancak, bilateriyanlar ve çift taraflı simetrik sölenterlerin kendi çift taraflı vücut planlarını bağımsız olarak geliştirdikleri olasılığını asla dışlayamayız” dedi. Bu yorum, evrimin tekrarlayan desenler oluşturabileceği veya ortak bir atadan gelen özelliklerin farklı gruplarda farklı şekillerde evrilebileceği karmaşık senaryoları akla getiriyor.
Gelecekteki Araştırmalar ve Etki Analizi
Bu keşif, hayvanların evrimsel gelişimini anlamak için yeni kapılar aralıyor. Bilim insanları artık sadece deniz anemonlarının değil, diğer radyal simetrili canlıların da vücut gelişimindeki potansiyel BMP taşıma mekanizmalarını araştırmaya yönelecekler. Bu tür araştırmalar, erken hayvan atalarının nasıl göründüğüne dair daha net bir tablo sunabilir ve farklı evrimsel stratejilerin nasıl ortaya çıktığına dair bilgiler sağlayabilir. 
Deneylerin çeşitliliği ve sofistike analiz yöntemleri, bu alandaki gelecekteki çalışmaları şekillendirecektir. Bu mekanizmanın farklı canlı gruplarında bağımsız olarak mı evrildiği, yoksa ortak bir atadan mı miras kaldığı sorusu, gelecekteki moleküler ve genetik araştırmalarla yanıt bulacaktır.
Deniz anemonlarında bilateriyanlara özgü genetik bir mekanizmanın keşfi, evrimsel biyolojideki ezberleri bozarak, yaşamın erken dönemlerindeki karmaşıklık ve çeşitlilik hakkında yeni bir bakış açısı sunuyor. Bu tür bulgular, sadece bilimsel merakı gidermekle kalmayıp, aynı zamanda biyolojik sistemlerin temel prensiplerini anlamamıza da yardımcı oluyor. Bu alandaki ilerlemeler, genetik mühendisliği ve gelişimsel biyoloji gibi alanlarda da yeni uygulamaların önünü açabilir. 
Bu karmaşık genetik ağların anlaşılması, gelecekteki araştırmalar için bir temel oluşturacaktır.
