Düz Kenarlar Teknik Özellikleri
Düz Kenarların Malzeme Yapısı
Düz kenarların performansı ve uzun ömürlülüğü büyük ölçüde malzeme seçimine bağlıdır. Endüstriyel uygulamalarda en yaygın kullanılan malzemeler sertleştirilmiş takım çeliği, yüksek kaliteli dökme demir ve doğal granittir.
Çelik Düz Kenarlar
Çelik düz kenarlar, genellikle hassas zımparalanmış ve gerektiğinde lapping işlemi görmüş, yüksek karbonlu alaşımlı çelikten üretilir. Bu malzemeler, yüksek sertlikleri sayesinde aşınmaya karşı dirençli olup, ısıl işlemle gerilim giderme uygulamaları ile boyut kararlılıkları artırılır. Genellikle daha hafif ve taşınabilir olmaları sebebiyle atölye ortamlarında, makine ayarlarında ve genel hassasiyet kontrolünde tercih edilirler. Korozyona karşı koruyucu bir yağ tabakası veya özel kaplamalar ile korunmaları gerekir.
Dökme Demir Düz Kenarlar
Dökme demir düz kenarlar, özellikle titreşim sönümleme özellikleri ve termal kararlılıkları nedeniyle tercih edilir. Yüksek yoğunluklu ve yaşlandırma işlemi görmüş dökme demir, iç gerilimleri giderildiği için zamanla boyutsal deformasyon riskini minimize eder. Geniş yüzeylere sahip ve ağır sanayi uygulamalarında, büyük makine tablalarının veya kılavuz yollarının düzlemsellik kontrolünde kullanılırlar. Genellikle daha ağırdır ve bu da onlara daha fazla stabilite kazandırır.
Granit Düz Kenarlar
Granit düz kenarlar, termal genleşme katsayısının çok düşük olması, manyetik olmayan yapısı ve paslanmaya karşı doğal direnci nedeniyle en yüksek hassasiyet gerektiren uygulamalarda tercih edilir. Doğal olarak sert ve aşınmaya dayanıklı olan granit, özellikle iklim kontrollü ortamlarda, ultra hassas ölçüm cihazlarının kalibrasyonunda ve laboratuvar koşullarında idealdir. Yüzeyleri son derece düz ve pürüzsüzdür, bu da minimum sürtünme ile hassas ölçümler yapılmasını sağlar.
Doğruluk Sınıfları ve Standartlar
Düz kenarların hassasiyeti, uluslararası standartlara göre sınıflandırılır. En yaygın kullanılan standartlardan biri DIN 874'tür. Bu standart, düz kenarların doğruluk derecelerini belirler ve genellikle Grade 00, 0, 1 ve 2 gibi sınıflara ayrılır. Grade 00 en yüksek hassasiyeti temsil ederken, Grade 2 daha genel atölye uygulamaları için yeterlidir. Bir düz kenarın üzerindeki doğruluk etiketi, belirli bir uzunluktaki sapma miktarını mikron cinsinden gösterir.
Yüzey İşlemi ve Pürüzlülük
Düz kenarların fonksiyonelliği, yüzey pürüzlülüğü (Ra değeri) ve lapping kalitesi ile doğrudan ilişkilidir. Hassas düz kenarlar, manuel veya otomatik lapping makineleri kullanılarak, yüzeyin mikroskobik düzeyde düzgün ve pürüzsüz olması sağlanır. Düşük Ra değerleri, daha iyi temas ve daha doğru ölçüm anlamına gelir. Bazı düz kenarların kenarları, referans yüzeylere daha kolay temas sağlamak için hafifçe pahlı olabilir.
Kullanım Alanları ve Uygulamalar
Düz kenarlar, mühendislik ve üretim süreçlerinin birçok aşamasında vazgeçilmezdir. Metal işleme, makine montajı, kalıpçılık, hassas jig ve fikstür yapımı, optik cihaz üretimi gibi alanlarda yüzeylerin düzlemselliği ve paralelliğinin kontrolünde kullanılırlar. Ayrıca, talaşlı imalat tezgahlarının (torna, freze) kurulumunda ve ayarlanmasında referans yüzey olarak görev yaparlar. Özellikle büyük makinelerin uzun kılavuz yollarının veya tabla yüzeylerinin doğruluk kontrolü için uzun düz kenarlar tercih edilir.
Bakım ve Kalibrasyon
Düz kenarların hassasiyetini korumak için düzenli bakım ve periyodik kalibrasyon hayati öneme sahiptir. Kullanım sonrası yüzeylerin temizlenmesi, paslanmaya karşı koruyucu bir yağ tabakası ile kaplanması (özellikle çelik ve dökme demir için) ve doğru depolanması gerekir. Herhangi bir düşme veya darbe, yüzeyde deformasyonlara yol açabilir ve hassasiyeti bozabilir. Periyodik kalibrasyonlar, cihazın mevcut doğruluk durumunu teyit eder ve gerekirse yüzeyin yeniden lapping işleminden geçirilmesini gerektirebilir. Depolama sırasında, düz kenarların doğrudan güneş ışığına veya ani sıcaklık değişimlerine maruz kalmayan, nemden arındırılmış bir ortamda yatay olarak saklanması önemlidir. Bu, malzemenin gerilim atmasına bağlı potansiyel eğilmeleri en aza indirir ve uzun süreli doğruluk sağlar.