Türkiye ekonomisi, ilk çeyrekte gözlemlenen büyüme ivmesinin ardından ikinci yarıda daha belirgin bir yavaşlama eğilimine işaret ediyor. Net ihracatın büyümeye olan katkısının negatif yönde derinleşmesi ve yurt içi talebin yavaşlayan momentumuna rağmen ekonomik aktivitenin ana itici gücü olmaya devam etmesi, sıkılaşan finansal koşullarla birleştiğinde dikkat çekiyor. Yüksek borçlanma maliyetleri, faiz oranlarının uzun süre yüksek kalacağı beklentisi ve Merkez Bankası'nın kredi büyümesini sınırlamaya yönelik makro ihtiyati tedbirleri, yılın ikinci yarısında ekonomik aktivitede daha belirgin bir yavaşlamaya yol açabilir ve GSYH büyümesinin %3 civarında gerçekleşmesine neden olabilir.
Mayıs ayında enflasyonda henüz bir dezenflasyon eğiliminin başlamamış olması, yolun zorlu geçeceğini teyit ediyor. Petrol fiyatlarındaki belirsizlikler ve bunun diğer emtia fiyatlarına yansımaları, görünüm açısından risk oluşturmaya devam ediyor. Gıda enflasyonu da hem tarımsal üretimin artması hem de gübre maliyetlerinden kaynaklanabilecek potansiyel baskılarla iki yönlü risklere açık olması nedeniyle bu belirsizliğe katkıda bulunuyor. Yılsonu yıllık enflasyonun %30'un biraz altında seyretmesi bekleniyor.
Türkiye Ekonomisine Genel Bakış
Sektörel Dinamikler ve Büyüme Katkıları
Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) büyümesi, ilk çeyrekte yıllık bazda %2.5 ile beklentilerin altında kalarak önceki çeyreklerde görülen %3'ün üzerindeki ivmenin belirgin şekilde yavaşladığını gösteriyor. Sektörel bazda hizmet sektörü büyümeye en güçlü desteği sağlarken, bunu inşaat ve iletişim sektörleri takip etti. Buna karşılık sanayi sektörü, GSYH'yi aşağı çeken tek sektör oldu. Tarım sektörü ise 2025'in tamamında süregelen daralmasının ardından ilk çeyrekte pozitif bir ivme yakalayarak hafif de olsa katkı sağladı. [IMAGE_X]
Mevsimsel ayarlamalarla çeyreklik büyüme oranı, 2024'ün ikinci çeyreğindeki daralmadan bu yana en düşük seviye olan %0.1'e geriledi. Yavaşlamanın temel nedenleri arasında, büyümeye -0.7 puanlık katkı sağlayan net ihracat ve sermaye oluşumunun -0.6 puanlık olumsuz etkisi öne çıkıyor. Özel tüketim de önceki çeyrekteki %2.8'lik katkının ardından sadece %0.1'lik bir katkı ile zayıf bir performans sergiledi. Stoklardaki artış (%0.9) ve kamu harcamaları, çeyreklik bazdaki zayıflamanın etkisini sınırladı.
Enflasyon ve Para Politikası Yansımaları
Mayıs ayı enflasyon verileri, henüz dezenflasyon eğiliminin başlamadığını ve zorlu bir sürecin devam ettiğini gösteriyor. Küresel petrol fiyatlarındaki ve emtia fiyatlarındaki artış eğilimi, enflasyonist baskıları körülemeye devam ediyor. Gıda enflasyonu da, tarımsal üretimdeki olası artış beklentilerine rağmen gübre maliyetlerindeki artış gibi faktörler nedeniyle belirsizliğini koruyor. Yılsonu enflasyon beklentisi, önceki tahminlere paralel olarak %30 civarında seyrederken, yukarı yönlü riskler belirginliğini koruyor. [IMAGE_X]
Merkez Bankası'nın (TCMB) sıkı para politikası duruşu, yüksek enflasyonla mücadelede kritik önem taşımaya devam ediyor. Kredi büyüme limitlerindeki ek sıkılaştırmalar ve finansal istikrar endişeleri, para politikasının seyri üzerinde etkili oluyor. TCMB'nin politika faizini %37'den mevcut fonlama oranına yakın bir seviyeye çekmesi, enflasyonla mücadeledeki kararlılığını gösteriyor. Yılın ikinci yarısında faiz indirim alanı sınırlı görülürken, yılsonunda politika faizinin %35 civarında olması ve sıkı para politikasının devam etmesi bekleniyor.
Cari Açık ve Döviz Kuru Dinamikleri
Mart ayında cari açık, ticaret açığındaki bozulma ve altın ithalatındaki artışla birlikte 9.7 milyar dolar ile beklentiler doğrultusunda yüksek bir seviyede gerçekleşti. Bu durum, 12 aylık kümülatif cari açık farkının GSYH'nin yaklaşık %2.6'sına ulaşmasına neden oldu. Middle East'teki savaşın enerji fiyatları üzerindeki etkisi ve küresel tedarik zincirindeki aksamalar, dış ticaret dengesini olumsuz etkileyen faktörler arasında yer alıyor. [IMAGE_X]
Mart ayında sermaye hesaplarında görülen çıkışlar ve net hata-noksan kalemiyle birlikte rezervlerde önemli bir düşüş yaşandı. Ancak, Ticaret Bakanlığı'nın öncü verileri, ihracattaki güçlenme sayesinde Nisan ayında cari işlemler açığında bir iyileşme olduğunu gösteriyor. Önümüzdeki aylarda cari işlemler dengesinin seyri, küresel riskler ve iç talep koşullarının bir karışımı tarafından şekillenecek. Döviz kuru tarafında, Türk Lirası üzerindeki baskının azalması ve TCMB'nin döviz rezervlerini destekleyici adımları, kurun istikrarı açısından önemli. Yılsonu Dolar/TL kuru beklentisi 53.00 seviyesinde bulunuyor.
Döviz ve Faiz Görünümü
Sovereign Kredi Görünümü ve Tahvil Piyasası
Türkiye'nin dolar cinsinden tahvillerinde yılın ilk yarısında gözlenen volatilite, Orta Doğu'daki enerji şokları ve iç siyasi gelişmelerden etkilendi. Mevcut değerlemeler, BB ve B sınıfı benzer ülkelerin tahvillerine göre yaklaşık %45'lik bir prim sunarak yatırımcılar için cazip hale gelmiş durumda. Enerji fiyatlarına olan hassasiyet yüksek olsa da, Türkiye'nin cari açık kontrolü ve mali dengelerdeki olumlu gidişat, kısa vadeli dolar tahvillerinin yatırımcılar tarafından desteklenmesini sağlayabilir. [IMAGE_X]
Ülkenin Eurobond ihraç planlarında kaydedilen ilerleme, piyasalara olumlu yansıyor. Yılbaşından bu yana USD ve EUR cinsinden toplam 7.5 milyar dolarlık ihraç gerçekleştirildi. Bu durum, borçlanma maliyetlerini kontrol altında tutma çabalarına katkıda bulunuyor ve uluslararası yatırımcıların Türkiye ekonomisine olan güvenini pekiştiriyor. Orta vadede, dış ekonomik şoklara karşı kırılganlık devam etse de, mali disiplin ve yapısal reformların devamlılığı, kredi notu görünümünü olumlu etkileme potansiyeli taşıyor.
Enflasyon Verileri ve Beklentileri
Mayıs ayında aylık enflasyon %1.7 ile piyasa beklentilerinin (1.5%) üzerinde gerçekleşirken, yıllık enflasyon bir önceki aya göre hafif artışla %32.6'ya yükseldi. Bu durum, dezenflasyon trendinin henüz başlamadığını gösteriyor. İşlenmiş gıda, giyim ve ulaştırma hizmetleri, yıllık enflasyondaki bu artışta öne çıkan kalemler oldu. Çekirdek enflasyon ise aylık bazda %2.9 artarak yıllık bazda %30.4'e ulaştı. [IMAGE_X]
Merkez Bankası'nın yönettiği kur politikası, enflasyonla mücadelede önemli bir rol oynuyor. TL'deki nominal değer kaybının sınırlı tutulması, enflasyonun maliyet kanalı üzerinden artışını engellemeye yardımcı oluyor. Mayıs ayında USD/TRY kurundaki yıllık artışın enflasyonun altında seyretmesi, TCMB'nin kur istikrarını destekleyen politikasının devam ettiğini gösteriyor. Bu durum, dezenflasyon hedeflerine ulaşmada kritik öneme sahip.
Sanayi Üretimi ve İstihdam
PMI Endeksinde Toparlanma İşaretleri
Türkiye imalat sektörüne ilişkin Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI), Mayıs ayında 49.8'e yükselerek daralma bölgesinden normale dönme işaretleri verdi. Bu iyileşme, 20 aydır süregelen düşüş eğiliminin ardından yeni ihracat siparişlerindeki artıştan kaynaklanıyor. Satın alma faaliyetlerindeki artış da, muhtemelen artan fiyatlar ve tedarik zincirindeki aksamalar ortamında girdi teminini gösteriyor. Ancak jeopolitik gelişmeler nedeniyle enflasyonist baskılar yüksek seyretmeye devam etti. [IMAGE_X]
Mayıs ayındaki PMI iyileşmesinin sürdürülebilirliği konusunda belirsizlikler devam ediyor. Sektörel bazda, giyim sektörü dışındaki tüm sektörler 50 eşiğinin altında kalırken, sadece on sektörden beşi Nisan ayına göre iyileşme kaydetti. Bu durum, küresel ekonomik yavaşlamanın ve bölgesel çatışmaların sanayi üretimi üzerindeki etkisinin devam ettiğini gösteriyor.
İşsizlik Oranında Hafif Artış
Mevsimsel olarak ayarlanmış işsizlik oranı, Nisan ayında bir önceki aya göre hafif bir artışla %8.2'ye yükseldi. İstihdamda görülen düşüş ve işgücüne katılım oranındaki gerileme, bu artışta etkili oldu. İşgücüne katılım oranı %52.4 ile 2022 başından bu yana en düşük seviyesini gördü. Bu durum, işgücü piyasasındaki arz-talep dengesi üzerinde baskı oluşturmaya devam ediyor. [IMAGE_X]
İşgücü piyasasındaki genel talep düşüklüğü ve yapısal sorunlar, işsizlik oranının düşmesini engelliyor. Geniş tanımlı işsizlik oranı, son dönemdeki dalgalanmalara rağmen genel olarak yükseliş eğilimini koruyor ve tarihsel zirvesine yakın seyrediyor. Bu durum, ekonomideki yavaşlamanın istihdam piyasasına yansıdığını gösteriyor ve gelecek dönemde iyileşme için yapısal önlemlerin önemini artırıyor.
Bütçe Performansı ve Etkileri
Yılın ilk dört ayına ait bütçe verileri, 12 aylık kümülatif bütçe açığının GSYH'nin %2.4'ü seviyesinde seyrederek enflasyonist riskleri sınırlama potansiyeli taşıdığını gösteriyor. Nisan ayında vergi gelirleri yıllık bazda %28.5 arttı. Bu artış, doğrudan ve dolaylı vergi tahsilatlarında bir yavaşlamaya işaret ediyor. KDV gelirleri benzer bir hızla artarken, akaryakıt vergilerindeki düşüş nedeniyle özel tüketim vergisi tahsilatları geriledi. Bu durum, ilk aşamadaki enflasyonist etkileri sınırlamaya yardımcı oldu. [IMAGE_X]
Bütçe açığında, kayan tarife ayarlamaları ve sıkılaşan finansal koşullar altında iç talepteki yavaşlamanın ek riskler oluşturması bekleniyor. Bu arada, vergi avantajları ve şeffaflık garantileri sunan yeni bir yasa, yurt dışındaki döviz ve finansal varlıkların ülkeye geri getirilmesini kolaylaştırarak rezervler üzerindeki baskıyı hafifletebilir ve politika ödünleşimlerini bir ölçüde azaltabilir. Bu düzenlemenin bütçe dengesi üzerindeki etkileri yakından izlenecektir.
Sonuç ve Gelecek Beklentileri
Türkiye ekonomisi, küresel ve bölgesel jeopolitik belirsizliklerin gölgesinde, enflasyonla mücadele ve büyüme ivmesini sürdürme arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor. Sıkı para politikası, cari açık yönetimi ve yapısal reformlar, önümüzdeki dönemde ekonominin yönünü belirleyecek temel faktörler olacak. Makro ihtiyati tedbirlerin ve faiz politikalarının seyri, enflasyonun kontrol altına alınması ve sürdürülebilir büyümenin sağlanması açısından kritik önem taşıyor.
Yılın ikinci yarısında yurt içi talebin yavaşlaması ve net ihracatın negatif katkısının devam etmesi beklenirken, büyüme oranlarının %3 civarında seyretmesi öngörülüyor. Enflasyonist baskıların devam etmesi ve jeopolitik risklerin sürmesi, para politikasının sıkı kalmasına neden olacak gibi görünüyor. Döviz kuru istikrarının korunması ve dış finansman koşullarının yönetimi, önümüzdeki dönemde Türk ekonomisinin karşı karşıya olduğu temel zorluklar olmaya devam edecek.
Etki Analizi
Türkiye ekonomisindeki mevcut yavaşlama eğilimi, küresel ekonomik dalgalanmalar ve bölgesel jeopolitik gelişmelerin etkisi altında şekilleniyor. Enflasyonla mücadelede kararlı bir duruş sergilenirken, büyüme dinamiklerinin sürdürülebilirliği konusunda dikkatli bir denge kurulması gerekiyor. Sıkı para politikası ve makro ihtiyati tedbirler, kısa vadede ekonomik aktiviteyi yavaşlatsa da, uzun vadede fiyat istikrarının sağlanması ve makroekonomik dengelerin güçlendirilmesi için elzem görünüyor. Döviz kuru üzerindeki baskının hafiflemesi ve cari açıkta görülebilecek iyileşmeler, TL'nin istikrarını destekleyebilir ve yatırımcı güvenini artırabilir. Bu süreçte, küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar ve uluslararası finansal piyasalardaki gelişmelerin yakından takibi, Türkiye ekonomisinin gelecekteki seyrini belirlemede önemli rol oynayacaktır.
