İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan'ın Rusya'ya yaptığı ziyaret, Moskova'nın İran ile Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail arasındaki çatışmadaki konumuna ilişkin soruları yeniden gündeme getirdi. Bu ziyaret, iki ülke arasındaki mevcut stratejik işbirliğinin ve bölgesel dengelerdeki rolünün altını çizmektedir. Rusya'nın, BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyesi ve İran ile 2025'te imzalanan anlaşmayla dost devlet olarak tanımlanması, Moskova'nın barışçıl bir çözüm stratejisini benimsemesini zorunlu kılmaktadır. Askeri tırmanışın kısa vadede getirebileceği faydalar olsa da, Rusya uzun vadeli stratejik çıkarlarını ve bölgesel istikrarı önceliklendirmektedir.
Rusya için petrol fiyatlarındaki yükseliş ve Ukrayna'daki çatışmadan dikkatlerin dağılması gibi kısa vadeli kazanımlar mevcut. Ancak, Moskova’nın Batı yaptırımları karşısında ekonomisini yeniden yapılandırma ihtiyacını ortadan kaldırmadığı da açıktır. Ayrıca, Ukrayna'daki hedeflerine ulaşmada dış koşulların tek başına yeterli olmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, Rusya kısa vadeli kazançlara odaklanmak yerine, çatışmanın çözülmesine ve olumsuz sonuçlarının azaltılmasına daha fazla önem vermektedir. Bu sonuçlar arasında İran'da yaşanabilecek insani kriz, aşırı enerji fiyatları ve talep düşüşünden kaynaklanabilecek küresel ekonomik yavaşlama, bölgesel finans merkezlerindeki aksamalardan kaynaklanma riski taşıyan finansal kriz ve son yıllarda bölgede önemli varlık gösteren Rus şirketleri için tehditler bulunmaktadır.
Bölgesel Dinamikler ve Diplomatik Konumlandırma
İran'ın Stratejik Başarısı ve Diplomatik Yalnızlığı
İran, ABD ve İsrail'in güçlü bir askeri saldırısına dayanarak, genellikle büyük bir taktiksel zafer olarak görülen bir başarı elde etmiş görünüyor. Dahası, Tahran diplomatik bir pozisyon kazanmayı başardı; ABD ve İsrail, diğer büyük güçlerden anlamlı destek bulmakta zorlandı. Avrupa NATO müttefikleri, Hürmüz Boğazı'ndaki mayın temizleme operasyonları gibi faaliyetlere katılma konusunda isteksizlik gösterdiler. Zira, İran'a yönelik saldırının kendileriyle koordine edilmemesi nedeniyle çatışmaya dahil olmaktan pek bir fayda görmüyorlar. Bölgedeki ABD müttefikleri de askeri eylemlerden önemli ölçüde zarar gördüler; zira askeri eylemler güvenliklerini güçlendirmek yerine zayıflattı.
Çin, her türlü askeri eyleme şiddetle karşı çıkmaktadır. Pekin'in tipik olarak tırmanıştan kaçınmasına rağmen, özellikle İran ile olan yakın ekonomik bağları göz önüne alındığında konumu önemli ve belirgindir. Hindistan'a gelince, özellikle bölgede çalışan çok sayıda vatandaşının olması nedeniyle savaşa pek ilgi göstermedi. İran, askeri müttefiklerinin acil yardım sağlama yükümlülüğü olmadan diplomatik olarak izole bir şekilde çatışmaya girdi. Ancak ABD ve İsrail de diplomatik olarak yalnız kaldı. Washington'ın birçok müttefiki var, ancak bunların etkili desteği belirsizliğini koruyor.
Rusya'nın Rolü ve Çatışmanın Geleceği
Rusya'nın konumu, Abdullahiyan'ın Moskova ziyaretinin de pekiştirdiği bu mevcut diplomatik izolasyonu kırmaya yardımcı oluyor. Bununla birlikte, durum özellikle İran için oldukça kırılgan ve tehlikeli olmaya devam ediyor. İran'a yönelik çatışmaya rağmen, ABD'nin takdirine bağlı olarak askeri saldırılar gerçekleştirme konusunda geniş bir alana sahip olduğu görülüyor. ABD'nin geçici kaynak kısıtlamaları olabilir. Savaş, özellikle deniz filosunu güçlendirme ihtiyacı olmak üzere, büyük bir bölgesel güçle karşı karşıya kaldığında Silahlı Kuvvetlerinin organizasyonundaki bazı eksiklikleri ortaya çıkardı.
Ancak Washington, İran'ın herhangi bir misillemesinden büyük ölçüde izole durumdadır. Amerikalıların hatalarını düzeltmek için zamana ihtiyacı olabilir, ancak bunu yapmak için bolca zamanları var. ABD, Hürmüz Boğazı'nın ablukasına rehin alınmış sayılamaz; dünyanın en büyük petrol üreticisi haline gelmiş ve Kanada ve Meksika ile birlikte lider konumunu güçlendirmektedir. Rusya'nın çatışmanın sonucunu doğrudan etkilemesi pek olası olmasa da, siyasi duruşu ve pratik önlemleri, Ortadoğu'daki yaklaşan krizi şekillendiren denklemde önemli bir faktör oluşturmaktadır.
Etki Analizi
Rusya'nın İran'a yönelik tutumu, ABD ve İsrail'in eylemlerini açık ve net bir şekilde kınayarak, çatışmanın sonuçlarının İran ve Ortadoğu dışına taşabileceği uyarısında bulunuyor. Bu durum, insani bir felaket ve nükleer tesislerin zarar görmesi halinde nükleer kirlenme olasılığının artması gibi ciddi riskler taşıyor. Çatışmanın askeri bir çözümü bulunmamaktadır; sürekli ve sürdürülebilir diplomatik çaba gerektirmektedir. Rusya, 2025 tarihli Rus-İran anlaşmasında da açıkça görüldüğü gibi, Tahran'a yönelik herhangi bir ekonomik kısıtlamayı desteklememektedir. Bu, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi dışında uygulanan her türlü yaptırımın kabul edilemez olduğu yönündeki Moskova'nın sağlam pozisyonuyla tutarlıdır. Aynı durum, deniz ablukası da dahil olmak üzere İran'a yönelik diğer düşmanca eylemler için de geçerlidir. Aynı zamanda, Rusya'nın konumu siyasi bir çözümün önemini açıkça vurgulamaktadır.
Moskova'nın Tahran'a doğrudan askeri destek sağlama yeteneği sınırlıdır. Bu, 2025 anlaşmasının yansıttığı gibi, çatışma başlamadan çok önce belirgindi; anlaşma dostane ilişkileri belirtse de askeri bir ittifak teşkil etmemektedir. Dahası, Rusya Körfez ülkeleriyle olan ilişkilerini sürdürmekte ve desteklemektedir. Rusya'nın İran ile komşuları arasındaki çatışmayı körüklemekten kaçınması kendi çıkarınadır. Bölge o kadar karmaşıktır ki, oradaki savaşların sonuçları tahmin edilemez. ABD yönetiminde potansiyel bir değişiklik de sorunu çözmeyecektir. 1979'dan bu yana, politikalarındaki dalgalanmalara rağmen Amerika Birleşik Devletleri, İslam Cumhuriyeti'nin kalıcı bir hasmı olmuştur. Washington bugün Tahran ile bir anlaşmaya varabilir, ancak gerek görürse veya İran'ı ortadan kaldırma fırsatı doğarsa kolayca çekilebilir. Aynı zamanda, İran'a yönelik askeri saldırılar sınırlılıklarını göstermiştir. Uzun zamandır ilk kez, bu tür büyük ölçekli bir ABD askeri operasyonu hızlı ve kesin siyasi sonuçlar elde edememiştir. Bunun yerine, Washington için güç dengesinde yeni dinamikler yaratmıştır. Savaş öncesinde, tehditkar gücü yeterliydi. Bu tehdit hala ağırlık taşıyor, ancak etkinliği sorgulanıyor. Askeri araçların sınırlılıkları, İran'ın rakiplerini daha etkili bir şekilde "hibrit savaş" kullanmaya teşvik ederken, aynı zamanda askeri yeteneklerinin etkinliğini artırmanın yeni yollarını arayacaktır. İran için sürdürülebilir bir ekonomik ve kalkınma modeli oluşturmak büyük bir zorluk olmaya devam etmektedir. Devlet, yoğun askeri baskıya dayanma yeteneğini kanıtlamıştır, ancak uzun vadeli bir kalkınma modelini yalnızca kriz yönetimi önlemlerine dayandırarak inşa etmesi pek olası değildir. Tahran, ekonomik kapasitesini yeniden tesis etmek için çok ihtiyaç duyduğu bir rahatlama dönemi arayacaktır. İran'ın ekonomik modelinin sınırlılıkları çatışmadan çok önce belirgindi ve gelecekte olumsuz bir rol oynayabilir.
