Son dönemde yapılan ve engelli bireyler için istihdamda %7 oranında bir kontenjan ve yine alımlarda %7'lik bir pay ayrılması yönündeki duyuru, ilk bakışta cesur ve umut vadeden bir adım olarak görünüyor. Bu gelişme, işgücü piyasasında ve ekonomik katılımda engelli bireylerin karşılaştığı sistematik dışlanmaya karşı bir farkındalık ve tanıma işaret ediyor. Ancak, bu olumlu gelişmeyi hemen kutlama telaşına kapılmadan önce, daha önceki %2'lik istihdam hedefine ulaşılamadığı gerçeğiyle yüzleşmek gerekiyor. Bu durum, yeni taahhüdün ne kadar farklı olacağı konusunda ciddi soru işaretleri doğuruyor.
Bu yeni hedefin açıklanmasından önce Ulusal Ekonomik Kalkınma ve Çalışma Konseyi (NEDLAC) ile istişare edilip edilmediği ve işçi haklarının koruyucusu olması gereken sendikaların bu sürece dahil olup olmadığı merak ediliyor. Eğer bu kritik paydaşlar sürece dahil edilmediyse, bu açıklama bağlayıcı bir taahhütten ziyade, bir başka söylemsel gösteriş riski taşıyor. İstişare edilmeden alınan politikalar, sonuç alma kabiliyetinden yoksundur. Hükümeti ve işverenleri hesap verebilir kılacak bir katılım olmadan, bu vaat de başka bir boş vaade dönüşme tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir.
Ekonomik Adalet ve Hak Temelli Yaklaşım
Engelli bireyler için istihdam hedefleri, ekonomik adalet temelinde şekillendirilmelidir. İstihdam, bir lütuf değil, temel bir haktır. Engelli bireylerin yaşamlarını sürdürme, finansal bağımsızlık kazanma ve onurlu bir yaşam sürme konusunda eşit fırsatlara erişimi olmalıdır. İstihdam olanaklarını bir bağış olarak sunmak, dışlayıcı ve babaerkil bir yaklaşımı pekiştirir. Bu nedenle, bu hedef, uzun süredir engelli bireylerin ekonomideki hak ettikleri yeri reddeden bir toplumsal düzensizliği düzeltecek bir adım olarak görülmelidir. Bu, sadece istatistiksel bir iyileştirme değil, aynı zamanda toplumsal bir adaletsizliği giderme çabasıdır.
Ekonomik hayattaki görünürlükleri, yerleşik önyargıları kırmak için de kritik öneme sahiptir. Engelli bireylerin işyerlerinde aktif rol alması, kapsayıcılık konusundaki yerleşik olumsuz algıları değiştirir ve normalleştirir. Engelli bireylerin istisnai durumlar değil, tam teşekküllü katkı sağlayan bireyler olarak görülmesi, toplumun yetersizlik ve bağımlılık hakkındaki zararlı mitlerini yıkmaya başlamasını sağlar. Ekonomik yaşamdaki temsil, sembolik olmanın ötesinde, toplulukların yetenek, verimlilik ve insan değeri algısını yeniden şekillendiren dönüştürücü bir etkiye sahiptir.
Demokratik Güçlenme ve İnovasyon Potansiyeli
Engelli bireylerin ekonomik yaşamdan dışlanması, bir toplumun demokratik temellerini zayıflatır. Demokrasi sadece oy kullanma hakkından ibaret değildir; yaşamın her alanına tam katılımı gerektirir. Ekonomik dışlanma, siyasi marjinalleşmeye yol açar ve engelli bireyler ekonomik olarak güçlenene kadar demokrasi eksik ve kırılgan kalmaya devam eder. Bu nedenle, engelli bireylerin ekonomik hayata entegrasyonu, demokrasinin tam anlamıyla işleyebilmesi için de elzemdir.
Engelli çalışanların işgücüne katılımı, aynı zamanda inovasyon ve dayanıklılık potansiyelini de artırır. Engelli bireyler, genellikle benzersiz problem çözme becerileri, uyum yetenekleri ve farklı bakış açıları sunarak kurumsal kültürü zenginleştirirler. Yaşadıkları deneyimler, özellikle hızla değişen ekonomik koşullarda vazgeçilmez olan yaratıcılık ve dayanıklılığı besleyebilir. Bu katkıları göz ardı etmek, işyerlerini hayati bir inovasyon kaynağından mahrum bırakmak anlamına gelir.
Paydaşların Rolü ve Uygulama Mekanizmaları
Yedi yüzdelik hedefin kağıt üzerinde kalmaması için NEDLAC ve sendikaların merkezi bir rol üstlenmesi gerekmektedir. NEDLAC, hükümet, iş dünyası, emek ve toplum çıkarlarının buluştuğu bir platform olarak, bu hedefin bağlayıcı anlaşmalara entegre edilmesini sağlamalıdır. Süreç, titizlikle izlenmeli ve hesap verebilirlik mekanizmaları aracılığıyla uygulanmalıdır. NEDLAC'ın denetimi olmadan, bu hedef, somut eylemler yerine yalnızca dileksel söylemlere dönüşme riski taşır.
Sendikaların da bu konuda derin bir sorumluluğu bulunmaktadır. Engelli çalışanları, daha geniş adalet mücadelesinin bir parçası olarak sahiplenmelidirler. Sendikalar, engelli bireylerin entegrasyonunu tali bir konu olarak görmektense, erişilebilir işyerleri için müzakere etmeli, uyumu izlemeli ve ayrımcılığa karşı engelli çalışanları savunmalıdır. Bu sorumluluğu ihmal etmek, işçi hareketinin temelini oluşturan dayanışma ve adalet ilkelerine ihanet anlamına gelir.
Yedi yüzdelik kota hedefinin somutlaştırılması, net zaman çizelgeleri ve yaptırım mekanizmaları ile desteklenmelidir. Süreç, şeffaf raporlama ve izleme ile ilerlemenin görünür ve ölçülebilir olmasını sağlamalıdır. İşverenler, bu dönüşümü tek başlarına yönetmeye bırakılmamalı, kapsayıcı uygulamaları hayata geçirmeleri için kapasite geliştirme girişimleriyle desteklenmelidir.
En önemlisi, engelli birey örgütlerinin (DPO'lar) sürece aktif katılımı sağlanmalıdır. Onların katılımı, politikaların engelli bireyler için değil, onlarla birlikte tasarlanmasını, yaşanmış gerçeklikleri ve samimi öncelikleri yansıtmasını garanti eder. Nihayetinde, bu duyuru bir vaattir. Ancak vaatler tek başına hayatları değiştirmez. Hükümet, NEDLAC, sendikalar ve sivil toplumun, engelli bireyler hakkında sadece konuşulmakla kalmayıp, istihdam edildikleri, güçlendirildikleri ve kapsandıkları bir gelecek için göstereceği kolektif irade hayatları değiştirecektir. %7'lik hedef, başka bir sembolik jest olmamalı, hesap verebilirlik, adalet ve samimi kapsayıcılığın yeni bir döneminin başlangıcı olmalıdır.
Lucky Tumahole – Engelli Hakları Savunucusu ve Siyasi Yazarı
