Gıda endüstrisinin devleri arasında, özellikle et ve süt ürünleri üreten büyük şirketlerin, çevresel etkilerini azaltma yönündeki iddialarının ne kadarının gerçek olduğu mercek altına alınıyor. 2024 yılında, küresel çapta faaliyet gösteren 33 büyük et ve süt şirketi üzerinde yapılan kapsamlı bir analiz, bu şirketlerin çevre dostu olduklarına dair ortaya koydukları mesajların ve destekledikleri 'sürdürülebilir' girişimlerin neredeyse tamamının yanıltıcı olduğunu ortaya koydu. Bu durum, özellikle büyük petrol şirketlerinin uzun yıllardır uyguladığı 'yeşil yıkama' (greenwashing) taktiklerinin et ve süt sektörü tarafından da benimsendiği endişesini güçlendiriyor. Analiz, şirketlerin iklim değişikliğiyle mücadele konusundaki vaatlerinin çoğunun somut delillerden yoksun olduğunu ve kamuoyunu yanıltıcı bir algı yarattığını gösteriyor.
Bu tür yanıltıcı mesajların en dikkat çekici örneklerinden ikisi, 2024 yılında Tyson Foods ve JBS şirketlerine karşı başlatılan yasal süreçlerle gün yüzüne çıktı. JBS, 2040 yılına kadar net sıfır emisyona ulaşma taahhüdüyle ilgili yanıltıcı pazarlama uyguladığı gerekçesiyle New York başsavcısı tarafından dava edildi. Şirketin emisyonları azaltmak yerine üretimini artırma yönünde planlar yaptığına dair kanıtlar, bu taahhüdün gerçekçi olmadığını ortaya koydu. Sonuç olarak JBS, 1.1 milyon dolarlık bir uzlaşma ile karşı karşıya kaldı ve iklim taahhütleriyle ilgili kullandığı dili revize etmek zorunda kaldı. Tyson Foods ise Çevresel Çalışma Grubu tarafından, 2050 yılına kadar net sıfır emisyona ulaşma vaadi ve 'İklime Duyarlı Brazen Beef Programı' gibi girişimleriyle ilgili olarak dava edildi. Tyson'ın da bu iddiaları somut delillerle destekleyemediği ve bağımsız doğrulamaya tabi tutulmadan bu tür beyanlarda bulunmaması gerektiği sonucuna varıldı.
'Yeşil Yıkama'nın Yaygınlığı ve Etkileri
Yapılan araştırmalar, et ve süt endüstrisinin çevresel iddialarının büyük bir kısmının gerçeği yansıtmadığını net bir şekilde ortaya koyuyor. PLOS Climate dergisinde yayınlanan yeni bir araştırma, incelenen 33 şirketin yaptığı çevresel iddiaların %98'inin (toplam 1.233 iddia içinden 1.213'ü) yeşil yıkama olarak sınıflandırılabileceğini belirtiyor. Yeşil yıkama, çevresel olarak dostane görünen ancak gerçekte anlamlı bir etkiye sahip olmayan politika ve uygulamaları ifade eder. Bu durum, özellikle küresel ısınmaya olan katkıları diğer gıda üreticilerine kıyasla orantısız derecede yüksek olan bu sektörün, artan tüketici ve yatırımcı baskısı karşısında imajını tazelemeye çalıştığı şeklinde yorumlanıyor.
Şirketlerin geleceğe yönelik vaatleri, yani 'gelecek yıkama' (future-washing), özellikle bu vaatleri yerine getirmek için somut bir çaba gösterilmediğinde yeşil yıkamanın bir alt türü olarak karşımıza çıkıyor. Tyson ve JBS davaları bu duruma örnek teşkil ediyor. Bir diğer yaygın yeşil yıkama yöntemi ise, metriklerle desteklenmeyen muğlak ifadeler kullanmaktır. Bu tür ifadeler, araştırmacıların veya tüketicilerin girişimlerin anlamlı bir iklim etkisine sahip olup olmadığını değerlendirmesini zorlaştırır. Analize göre, çevresel iddiaların yalnızca %29'u (356 tanesi) çalışmalar veya şirket içi pilot programlar gibi destekleyici kanıtlar sunuyor. İddiaların üçte ikisinden fazlasının herhangi bir kanıttan yoksun olması, güvenilirliklerini değerlendirmeyi imkansız hale getiriyor.
Analize dahil edilen küresel şirketler arasında Perdue, Smithfield, Cargill, Nestle, Danone ve Hormel gibi büyük oyuncular yer alıyor. İddiaların %68'i iklimle ilgiliyken, Danone bu konuda özellikle yüksek bir sayıya sahip (106 iddia). Araştırmacılar, iklim değişikliğinin artık et ve süt şirketlerinin 'sürdürülebilirlik' kavramını sunduğu ana mercek haline geldiğini ve diğer çevresel konuların geri planda kaldığını vurguluyor. 
Bu durum, tüketicilerin yedikleri hakkında detaylı bilgi sahibi olmaları gerektiği algısını zayıflatıyor ve şirketlerin eyleme geçmek yerine söylem düzeyinde kaldığını gösteriyor.
'Büyük Petrol'ün Ayak İzleri Sektörde
Bu araştırma, et ve süt sektörünün, fosil yakıt endüstrisinin onlarca yıldır uyguladığı yeşil yıkama taktiklerini taklit ettiğine dikkat çekiyor. Avrupa merkezli bir araştırma kuruluşu olan Changing Markets Foundation'ın 2024 tarihli raporu, hayvancılık sektörünün, iklim eylemini geciktirmek için uzun süredir fosil yakıt endüstrisiyle ilişkilendirilen 'geciktir, dikkatleri dağıt ve engelle' stratejilerini benimsediğini ortaya koyuyor. Bu rapor, büyük et ve süt şirketlerinin, emisyonları gizlemek ve düzenlemelerden kaçınmak için yeşil yıkama ve seçici bilimi kullandığını belirtiyor. Şirketlerin, emisyonları azaltmak için gerçekçi planlar yapmak yerine, kendi gündemlerine uygun bilimi desteklemeye (metan emisyonlarının etkisini küçümsemek ve rejeneratif tarım anlatılarına yaslanmak gibi) yatırım yapmayı tercih ettikleri belirtiliyor.
PLOS Climate araştırmasının yazarları, petrol endüstrisinde olduğu gibi, net sıfır taahhütleri olan birçok tarım şirketinin aynı zamanda büyük yatırım şirketlerinin (örneğin BlackRock) sahipliğinde olduğuna da işaret ediyor. Yapılan bir incelemede, BlackRock'ın sahipliğinde olan petrol şirketlerinde net sıfır taahhütlerinin daha yaygın olduğu, benzer bir örüntünün et ve süt şirketlerinde de gözlemlendiği ve BlackRock'ın incelenen et ve süt şirketlerinin önemli bir kısmına sahip olduğu belirtiliyor. Bu durum, finansal kurumların da sürdürülebilirlik iddiaları konusunda daha şeffaf ve denetleyici bir rol üstlenmesi gerektiği fikrini doğuruyor.
Tüketiciler İçin Endişe Verici Bir Durum
Yeşil yıkama, tüketicilerin ve politika yapıcıların, bu kirletici endüstrilerin aslında olduğundan daha çevreci olduğuna inanmasına neden olabilir. Bu yanıltıcı algı, şirketlerin iklim hafifletme ve sürdürülebilirlik hedeflerini baltalayan uygulamalarına devam etmelerine olanak tanır. Yatırımcılar, tüketiciler, hükümetler ve kamuoyu, gerçek ve anlamlı çevresel iyileştirmeler gerçekleşmese bile bu şirketlere destek vermeye devam edebilir. Araştırmanın yazarları, bu durumun hem tüketiciler hem de genel kamuoyu için ciddi bir endişe kaynağı olduğunu vurguluyor.
Bu döngüyü kırmak için ne yapılabilir sorusu önem kazanıyor. Araştırmanın yazarlarından Jennifer Jacquet, hesap verebilirlik için henüz tam olarak kullanılmayan çeşitli mekanizmaların olduğunu belirtiyor. Davalar (Tyson ve JBS örnekleri gibi), hissedar hesap verebilirliği ve tüketici duyarlılığı gibi unsurların bu konuda rol oynayabileceği ifade ediliyor. Jacquet, tüketicilerin bu şirketlerin çevresel zararları azaltma yönündeki eylemlerinin gerçekliğinden şüphe duymaları halinde, daha az sera gazı yoğunluğuna sahip gıdaları tercih edebileceklerini ekliyor. Zira araştırmalar, et ve sütün en büyük emisyon kaynaklarından biri olduğunu tekrar kanıtlıyor.
Bu durum, tüketicilerin bilinçli tercihler yapmasının ve endüstrinin şeffaflığını talep etmesinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Et ve süt endüstrisinin sürdürülebilirlik iddialarının sadece söylemde kalmaması, somut adımlarla desteklenmesi ve bağımsız kuruluşlarca doğrulanması gerekmektedir. Aksi takdirde, yeşil yıkama taktikleri, iklim kriziyle mücadeledeki küresel çabaları baltalamaya devam edecektir.
